Imperativo jest trybem rozkazującym języka hiszpańskiego i podobnie jak w języku polskim używany jest w wydawaniu poleceń, instrukcji, nakazów i zakazów.
Istnieje podział na dwa typy trybu Imperativo: Imperativo afirmativo oraz Imperativo negativo. Czasowniki w zależności od typu Imperativo odmieniane są przez osoby w odmienny sposób.
Imperativo afirmativo używamy podczas nakazów, poleceń, przykładowo: „otwórz proszę książkę na stronie nr 10”, „skręć w prawo” czy „podlej kwiaty”. Imperativo negativo natomiast używane jest wraz z partykułą „no” czyli „nie” i stosujemy głównie w zakazach lub poleceniach, poradach typu: „nie wchodź na trawnik”, „nie martw się”, czy „nie oglądaj już telewizji proszę”.
Przejdźmy teraz do odmiany czasowników. Wyobraźmy sobie, że musimy komuś coś doradzić lub nakazać używając trybu rozkazującego. Jakich form osobowych użyjemy?
tú czyli ty – przejdź przez ulicę
él/ella/Vd. czyli on, ona, Pan, Pani – niech on/ona/Pan/Pani przejdzie przez ulicę
nosotros/-as czyli my – przejdźmy przez ulicę
vosotros/-as czyli wy – przejdźcie przez ulicę
ellos/-as/Vds. czyli oni, one, Państwo – niech oni/one/Państwo przejdą przez ulicę.
W rozdziale tym skupimy się głównie na trybie Imperativo afirmativo. Tryb Imperativo negativo zgłębimy dokładniej w rozdziale Imperativo negativo.
Przeanalizujmy najpierw odmianę regularną czasownika przez wskazane wyżej osoby dla trybu Imperativo afirmativo.
Kiedy chcemy powiedzieć w drugiej osobie, czyli „ty”, używamy osoby trzeciej czasu Presente de Indicativo.
Dla trzeciej osoby liczby pojedynczej oraz dla pierwszej i trzeciej osoby liczby mnogiej zamieniamy literkę: dla koniugacji -AR zmieniamy na -e, dla koniugacji -ER i -IR zmieniamy literkę na -a i odmieniamy jak w czasie Presente de Indicativo.
Najprościej jest dla drugiej osoby liczby mnogiej, czyli „wy”; tu po prostu zmieniamy tylko -r z bezokolicznika na -d.
Pochylmy się teraz nad odmianą nieregularną czasownika w Imperativo afirmativo.
Opiszemy tu odmianę z pominięciem na razie pierwszej osoby liczby mnogiej, czyli „my”. Odmianę dla pierwszej osoby liczby mnogiej zarówno Imperativo afirmativo jak i Imperativo negativo rozwiniemy dokładniej w rozdziale opisującym tryb Subjuntivo.
Skupmy się zatem na osobach: ty, Pan/Pani (on/ona), wy oraz Państwo (oni/one).
Pamiętacie zasady nieregularności czasowników opisane w rozdziale dla Presente de Indicativo?
Otóż, w trybie Imperativo afirmativo zachowujemy te nieregularności tematu dla drugiej i trzeciej osoby liczby pojedynczej oraz dla trzeciej osoby liczby mnogiej. Dodajemy również końcówki dla Imperativo afirmativo.
Druga osoba liczby mnogiej ma taką samą zasadę jak opisana powyżej dla czasowników regularnych, czyli zamieniamy -r z bezokolicznika na -d, bez przegłosu. Popatrzmy na przykłady poniżej:
Istnieje jeszcze grupa czasowników, króre odmieniane są w nieregularny sposób, tylko że ta nieregularność nie wynika z przegłosów, jak dla opisanych powyżej czasowników. Są to nieregularności, które należy zapamiętać. Czasowniki dla trzeciej osoby liczby pojedynczej i mnogiej przypominają budową pierwszą osobę liczby pojedynczej czasu Presente de Indicativo dla tychże nieregularności.
A teraz odmiana:
W zaprezentowanych poniżej zdaniach zobaczycie jak kształtuje się czasownik odmieniony przez osoby dla trybu Imperativo afirmativo. Uwaga, kiedy chcemy trochę złagodzić ton wypowiedzi, użyjmy „por favor” czyli „proszę”:) Zwłaszcza jeśli uzywamy form usted lub ustedes wraz z trybem Imperativo.
Cierra la puerta, por favor; es que entra mucho frío – zamknij proszę drzwi; wpada dużo zimna.
Haced todos los deberes para mañana – zróbcie wszystkie zadania domowe na jutro.
Coman sano – niech Państwo jedzą zdrowo.
¡Ven a visitarnos pronto! – odwiedź nas szybko.
Salgan deprisa del edificio – niech Państwo wyjdą szybko z budynku.
Pedid, por favor, las copas de la oferta – zamówcie proszę drinki z oferty.
Hágame el favor y cierre la ventana – niech Pani mi zrobi przysługę i zamknie okno.
Dime, por favor, toda la verdad – powiedz mi proszę całą prawdę.
Márcalo en el ejercicio 3 – zaznacz to w ćwiczeniu numer 3.
Imaginad que tenéis mucho dinero – wyobraźcie sobie, że macie dużo pieniędzy.
¿Me dejarías tu libro? Bueno, pero devuélvemelo lo antes posible – czy pożyczysz mi swoją książkę? Dobrze, ale zwróć mi ją najszybciej kiedy możesz.
Na koniec zobaczmy jeszcze jak kształtuje się czasownik odmieniony w trybie Imperativo afirmativo wraz z zaimkiem osobowym lub zwrotnym. Otóż, w trybie Imperativo afirmativo zaimek ten (lub zaimki) łączy się z czasownikiem i pojawia się za tym czasownikiem. Czasownik taki, czyli połączony z pronombre (zaimkiem) akcentowany jest poprzez „tilde” na pierwszej sylabie tematu (temat jednosylabowy) lub na drugiej sylabie tematu od końca (temat dwu- lub więcej sylabowy), na przykład: hágame, díganme, hágaos, pónganse, devuélvemelo, háznoslo.
Kolejna ciekawostka to czasowniki zwrotne w drugiej osobie liczby mnogiej dla trybu Imperativo afirmativo „gubią” literkę „d”, czyli powiemy „lavaos y peinaos pronto” (umyjcie się i uczeszcie szybko) zamiast „lavados y peinados”.
Zapraszam do ćwiczeń 🙂
