W rozdziale tym opiszemy wyrażenia, które stosowane są dla wyrażania transformacji, zmiany czyli tak zwane „expresiones de transformación”. Pochylimy się również nad peryfrazami, które pomocne będą dla wyrażania na przykład kontynuacji akcji, jej zakończenia czy powinności.
Zacznijmy od „expresiones de transformación”. Otóż, Hiszpanie posiadają wiele sposobów na określenie zmiany stanu rzeczy lub osób; niektóre z określeń w zabawny sposób można powiązać z kolorami;) Ale o tym później. W zależności od tego czego dotyczy zmiana stanu, lub czy zmiana ma charakter przejściowy lub stały, czy też zmiana ma charakter pozytywny lub negatywny, stosujemy poniższe określenia:
– ponerse + przymiotnik/przymiotnik koloru. Za pomocą tego wyrażenia chcemy wyrazić najczęściej zmianę stanu psychicznego lub fizycznego danej osoby w danym momencie, czyli mówimy o zmianie krótkotrwałej, która stosunkowo szybko minie. Czyli ponerse + przymiotnik będzie miał zastosowanie w takich zdaniach:
Me he puesto triste al enterarme de que he suspendido un examen – zrobiłam się smutna gdy dowiedziałam się, że nie zdałam egzaminu (ale być może ten smutek prędko minie).
Se puso roja como un tomate cuando la verdad había salido a la luz – zrobiła się czerwona jak pomidor kiedy prawda wyszła na jaw.
Se ha puesto enfermo al comer demasiadas ostras – rozchorował się po zjedzeniu zbyt dużej ilości ostryg (pewnie szybko mu to przejdzie).
Należy pamiętać, że nie każde tego typu określenie będzie mogło być zastosowane z ponerse. Powiemy na przykład „se ha enfadado” czyli „pogniewał się” zamiast „se ha puesto enfadado”.
Tak samo powiemy „sintió mucha curiosidad” czyli „zaciekawił się” zamiast „se ha puesto curioso”.
A teraz kolory:) Możemy użyć formy ponerse + adjetivo de color aby wyrazić pewne uczucia. Czyli, jeśli powiemy:
Me he puesto verde al ver su casa tan lujosa – pozazdrościłem mu gdy zobaczyłem jego luksusowy dom.
Se puso morada porque había comido demasiados dulces – miała niestrawność, bo zjadła zbyt dużo słodyczy.
Nos pusimos negros al enterarnos de que ya habían cerrado la perfumería – zezłościliśmy się gdy dowiedzieliśmy się, że już zamknęli drogerię.
Se puso rojo cuando resultó que no sabía nada de literatura clásica – zawstydził się/zrobił czerwony gdy okazało się, że nic nie wiedział z literatury klasycznej.
Se han puesto blancos al ver el fuego en el bosque – przestraszyli się widząc pożar lasu.
– volverse + przymiotnik/ un, una + rzeczownik + przymiotnik. Jeśli połączymy słowo volverse z przymiotnikiem lub rzeczownikiem z przymiotnikiem to w taki sposób wyrazimy zmianę już bardziej (w porównaniu z ponerse) długotrwałą i często w ten sposób chcemy powiedzieć że coś, albo najczęściej ktoś, zmienił się w negatywny sposób. Chodzi o charakter danej osoby, więc nie jest to zmiana radykalna. Popatrzmy na przykłady:
Cuando se divorció, se volvió una persona muy desconfiada – kiedy się rozwiódł to stał się bardzo nieufną osobą.
Se han vuelto tacaños cuando se han envejecido – stali się skąpi gdy się zestarzeli.
A causa de su enfermedad, se ha vuelto muy cuidadoso – z powodu swojej choroby stał się bardzo ostrożny.
Se ha vuelto loca por él – wariuje na jego punkcie.
– hacerse + rzeczownik / przymiotnik (związany z profesją, religią, narodowością). Wyrażenie hacerse + rzeczownik / przymiotnik (związany z profesją, religią, narodowością) jak się pewnie domyślacie służy do wyrażenia zmiany na przykład profesji, zmiany wyznania, zmiany obywatelstwa, ideologii, itp. Zmiana o charakterze raczej radykalnym. Popatrzmy:
Al pasar un examen „Advanced C1” se ha hecho profesora de inglés – po zdaniu egzaminu C1, została nauczycielką angielskiego.
Tras pasar muchos años en Pakistán, se hizo musulmán – po spędzeniu wielu lat w Pakistanie, przeszedł na islam.
A causa de la ideología del fascismo en Alemania en los treinta, alguna gente se hizo fascista – z powodu faszystowskiej ideologii w Niemczech w latach ‘30, niektórzy ludzie zostali faszystami.
Se hicieron demócratas debido a la política de Barack Obama – za sprawą polityki Baracka Obamy, stali się demokratami.
– llegar a ser + rzeczownik/ przymiotnik – to wyrażenie służy do przedstawienia zmiany stopniowej, a raczej rezultatu tej zmiany; wyrażenie to ma wydźwięk pozytywny. Najczęściej odnosi się do czyjegoś awansu, zmiany w hierarchii społecznej. Przykładowo:
Ha llegado a ser una presidenta gracias al trabajo duradero y ayuda de los miembros de su partido – została prezydentem dzięki długoletniej pracy i pomocy członków swojej partii.
Llegó a ser un funcionario de la administración publica tras muchos años de haberse involucrado en los proyectos de la protección del medioambiente – został funkcjonariuszem publicznej administracji po wielu latach bycia zaangażowanym w projekty ochrony środowiska naturalnego.
Ha llegado a ser una jefa de policía – została szefową policji.
– convertirse en + rzeczownik – wyraża dość radykalną zmianę, która została przeprowadzona czasem nie z czyjejś woli. W literaturze często można spotkać to określenie w odniesieniu do przedmiotów, ale jak najbardziej stosujemy również wobec osób. Popatrzmy na przykłady:
Esta esquina se ha convertido en una plaza de divertimiento – ten zakątek stał się placem zabaw.
Tras el accidente se convirtió en una persona horrible – przemienił się w okropną osobę po wypadku.
Le dio un besito y la rana se convirtió en el príncipe – dała mu buziaka i żaba przemieniła się w księcia.
– quedarse/acabar + przymiotnik – wyraża zmianę powstałą na skutek wcześniejszej akcji, najczęściej mówimy o zmianie niechcianej, nieplanowanej, itd. Przykład:
Tardamos mucho en llegar a casa y la comida ya se quedó fría – dużo czasu zajęło nam dotarcie do domu i jedzenie zrobiło się już zimne.
A causa de una enfermedad, se quedó sordo – z powodu choroby stał się głuchy.
Acabaron calvos tras pasar tantos años nadando en la piscina llena de cloro – wyłysieli po wielu latach spędzonych na pływaniu w basenie pełnym chloru.
– terminar / acabar + gerundio – wyraża stopniową zmianę o negatywnym wydźwięku. Popatrzmy na przykłady zdań:
Juan acabó vendiendo detergentes – Juan „skończył” sprzedając detergenty.
Nosotras hemos terminado trabajando en el casino – „skończyłyśmy” pracując w kasynie.
Ana acabó ofreciendo a la gente unos créditos de consumo – Ana „skończyła” oferując ludziom kredyty konsumenckie.
Acabó viviendo en la caravana – skończył mieszkając w kamperze.
A teraz przejdźmy do Perífrasis verbales.
Las perífrasis verbales są to zwroty jakie używane są w zdaniach dla wyrażenia kontynuacji akcji, jej zakończenia czy powinności. Popatrzmy na przykłady:
– volver a + bezokolicznik – używamy aby powiedzieć o powrocie do wykonywania jakiejś czynności, o wznowieniu tej czynności lub wznowieniu jakiegoś stanu:
He vuelto a practicar deporte para trabajar mis músculos – powróciłam do uprawiania sportu aby ćwiczyć mięśnie.
Este pueblo vuelve a estar en el estado deplorable – to miasteczko znowu jest w opłakanym stanie.
-acabar de + bezokolicznik – wyrażamy, że właśnie przed chwilą wykonaliśmy taką a nie inną akcję lub czynność (używamy czasu teraźniejszego):
Acabamos de leer el periódico – właśnie przeczytaliśmy gazetę.
Acaban de confirmarnos la fecha de la consulta – przed momentem potwierdzono nam (potwierdzili nam) datę wizyty.
– dejar de + bezokolicznik – mówimy o tym że ktoś zaprzestał danej akcji lub coś się zakończyło:
He dejado de controlar mi peso – przestałem kontrolować wagę.
Deja de llover – przestaje padać deszcz.
Ha dejado de funcionar por completo; está totalmente estropeado – kompletnie przestało działać; jest zupełnie zepsute.
– tener que + bezokolicznik – peryfrazą tą wyrażamy powinność, konieczność zrobienia czegoś:
Tienes que rastrillar y ordenar tu jardín – musisz zagrabić i uporządkować ogród.
Tengo que ducharme e ir a acostarme lo antes posible – muszę wziąć prysznic y położyć się do łóżka najszybciej kiedy się da.
En este texto tuvimos que subrayar lo más importante – w tym tekście musieliśmy podkreślić to co najważniejsze.
– llevar sin + bezokolicznik – używamy tej peryfrazy aby podkreślić ile czasu już nie wykonujemy jakiejś akcji/czynności, ile czasu nie widzimy danej osoby itp. Popatrzmy na przykłady:
Llevo sin verla más de dos meses – już dwa miesiące jak jej nie widzę.
Ya tres semanas llevamos sin cocinar en casa – już od trzech tygodni nie gotujemy w domu.
– deber de + bezokolicznik – prawdopodobieństwo wykonania akcji:
La gente debe de pensar que nos ha tocado la lotería – być może ludzie myślą że wygraliśmy na loterii/poszczęściło się nam / ludzie „muszą myśleć, że….”
Debó de ser que la entrada era gratuita – być może wejściówka była darmowa.
– seguir sin + bezokolicznik – mówimy że cały czas nie zrealizowaliśmy danej akcji lub czynności, na przykład:
¿Cuánto tiempo sigues sin completar tu equipo para esquiar? – ile czasu jeszcze nie skompletujesz Twojego sprzętu narciarskiego?
Sigo sin ganar en la lotería de Navidad – cały czas nie wygrałem na loterii świątecznej.
Seguimos sin pedir préstamo a nadie – cały czas nie prosimy nikogo o pożyczkę.
Dodajmy teraz parę peryfraz, gdzie łączymy konkretny czasownik z gerundio:
– seguir + gerundio – mówimy o kontynuacji akcji:
Sigo maquillándome antes de salir – nadal robię makijaż przed wyjściem.
¿Seguís ofreciéndoles unos descuentos a los clientes? – nadal oferujecie zniżki klientom?
Aunque le visitaron sus familiares, seguía regando sus flores – nadal podlewała swoje kwiaty chociaż odwiedzili ją krewni.
– llevar + gerundio – gdy chcemy podkreślić ile czasu już kontynuowana jest dana akcja/ czynność, przykład:
Llevo trabajando para esta empresa más de diez años – pracuję dla tej firmy wiecej niż dziesięć lat.
¿Cuánto tiempo lleváis haciendo bromas a la gente? – ile czasu już robicie żarciki ludziom?
Llevas flipando en colores tres semanas – „chodzisz z głową w chmurach” od trzech tygodni.
– acabar + gerundio – stosujemy gdy chcemy wyrazić rezultat długotrwajacej akcji:
Acabamos ganando un premio de Goya – wygraliśmy nagrodę Goya / „skonczyliśmy” wygrywając nagrodę.
Acabó viviendo con su suegra – skończył mieszkając ze swoją teściową.
Na koniec warto przytoczyć parę peryfraz, w których czasowniki łączą się z participio. Oto one:
– tener + participio – wyrażamy zakończenie akcji gdzie posługujemy się stroną bierną:
Tengo escritos tres ensayos para la clase de inglés mañana – mam napisane trzy eseje na jutrzejsze zajęcia z angielskiego.
Tenía preparados dos pasteles para el picnic del día siguiente – miała przygotowane dwa ciasta na piknik następnego dnia.
– dar por + participio – mówimy o zakończeniu akcji, która mogła być kontynuowana:
Hemos dado por cerrada nuestra tienda online – zamknęliśmy nasz sklep online.
Doy por terminada la reunión – zamykam / kończę spotkanie.
– llevar + participio – pragniemy wyrazić częściową tylko realizację danej akcji:
Llevamos hechos diez adornos para nuestro árbol de Navidad – mamy zrobionych dziesięć ozdób na naszą choinkę (w domyśle: możemy zrobić więcej).
Llevo entregadas quince cartas y postales – przyniosłem piętnaście listów i pocztówek.
Zauważmy pewną właściwość peryfraz – gramatycznie możemy użyć czasu teraźniejszego, jednak wyrażają często akcję już wykonaną.
Zapraszam do ćwiczeń 🙂
